De symboliek van het lichaam
Door: Stijn
06 April 2007 | Oeganda, Gulu
* I.v.m. latere publicatiedata in de krant van de Vrije Universiteit, is dit mijn voorlaatste column uit Oeganda terwijl ik inmiddels al weer op Nederlandse bodem ben......
“Nu zie je met eigen ogen het zieke lichaam van Oeganda.” Ik lig op mijn rug. Op een rieten mat. In een van de vele op elkaar gepropte lemen hutten in een vluchtelingenkamp in het noorden van Oeganda. Sunday ligt naast me. Tien jaar geleden werd zijn familie met gewelddadige hand van het regeringsleger dit kamp ingejaagd. Naast Sunday ligt zijn broer. In het kader van participerende observatie besluit ik een aantal dagen bij zijn familie in deze leefomstandigheden door te brengen.
Om nog even flink gebruik te maken van mijn Oegandese vervoermiddel, reis ik per fiets naar het kamp. Een tocht van tachtig kilometer. Onderweg kom ik langs vele andere kampen. Ook zie ik enkele zogenaamde resettlement camps. Kleinere kampen waar mensen wonen als tussenstap voor ze terugkeren naar hun oorspronkelijke stukken grond. In de kampsituatie komt dus eindelijk wat beweging sinds de vredesonderhandelingen tussen de rebellen van het Leger van de Heer en de Oegandese regering vorig jaar van start zijn gegaan. Ook tussen de kampen is weer beweging. Vrachtwagens afgeladen met goederen, koeien en mensen doen het roodbruine zand van de wegen diep in mijn poriën verdwijnen.
De afgelopen maanden heb ik me voornamelijk beziggehouden met mensen die tijdens het conflict fysiek zijn verminkt. Zo sprak ik met vrouwen van wie de lippen door het Leger van de Heer zijn afgesneden. Ook sprak ik met mannen die blijvend letsel hebben opgelopen door langdurige marteling van het Oegandese leger. Ze vertelden me over hun fysieke problemen. Arbeidsongeschiktheid, tekort aan medische zorg en dagelijkse pijn. Ook spraken ze over hun problemen met de samenleving. Stigmatisatie, verwaarlozing en zelfs verstoting door familieleden.
Zonder de praktische implicaties van de verminkingen te verwaarlozen, richt ik me in mijn analyse op de symbolische betekenis van het lichaam. Het lichaam als een tekst die gelezen kan worden en op symbolische wijze de sociaal-culturele context beschrijft. Zo zie ik het individuele lichaam in deze communale samenleving als symbool voor het geheel. Een samenleving die net als het individuele lichaam verminkt is. Vooral het leven in de kampen geeft dit duidelijk weer. Ontwrichte sociale relaties. Een aangetast cultureel proces. Een algeheel tegen de grond geslagen samenleving als het gevolg van vele jaren bittere oorlog.
Voor ik aan mijn tachtig kilometerlange terugweg begin, zit ik met Sundays familie aan een bruine bonen ontbijt. Ik word bedankt voor mijn bezoek. Ook word ik op mijn hart gedrukt dat ik hen niet mag vergeten, als ik straks weer terug ben in Nederland. Ik heb Sunday nog niets verteld over mijn symbolische analyse. Toch bevestigen zijn woorden van afscheid mijn theoretische perspectief. “Jij bent onze dokter. Laat je mensen thuis weten dat het noorden van Oeganda met spoed geopereerd moet worden.”
“Nu zie je met eigen ogen het zieke lichaam van Oeganda.” Ik lig op mijn rug. Op een rieten mat. In een van de vele op elkaar gepropte lemen hutten in een vluchtelingenkamp in het noorden van Oeganda. Sunday ligt naast me. Tien jaar geleden werd zijn familie met gewelddadige hand van het regeringsleger dit kamp ingejaagd. Naast Sunday ligt zijn broer. In het kader van participerende observatie besluit ik een aantal dagen bij zijn familie in deze leefomstandigheden door te brengen.
Om nog even flink gebruik te maken van mijn Oegandese vervoermiddel, reis ik per fiets naar het kamp. Een tocht van tachtig kilometer. Onderweg kom ik langs vele andere kampen. Ook zie ik enkele zogenaamde resettlement camps. Kleinere kampen waar mensen wonen als tussenstap voor ze terugkeren naar hun oorspronkelijke stukken grond. In de kampsituatie komt dus eindelijk wat beweging sinds de vredesonderhandelingen tussen de rebellen van het Leger van de Heer en de Oegandese regering vorig jaar van start zijn gegaan. Ook tussen de kampen is weer beweging. Vrachtwagens afgeladen met goederen, koeien en mensen doen het roodbruine zand van de wegen diep in mijn poriën verdwijnen.
De afgelopen maanden heb ik me voornamelijk beziggehouden met mensen die tijdens het conflict fysiek zijn verminkt. Zo sprak ik met vrouwen van wie de lippen door het Leger van de Heer zijn afgesneden. Ook sprak ik met mannen die blijvend letsel hebben opgelopen door langdurige marteling van het Oegandese leger. Ze vertelden me over hun fysieke problemen. Arbeidsongeschiktheid, tekort aan medische zorg en dagelijkse pijn. Ook spraken ze over hun problemen met de samenleving. Stigmatisatie, verwaarlozing en zelfs verstoting door familieleden.
Zonder de praktische implicaties van de verminkingen te verwaarlozen, richt ik me in mijn analyse op de symbolische betekenis van het lichaam. Het lichaam als een tekst die gelezen kan worden en op symbolische wijze de sociaal-culturele context beschrijft. Zo zie ik het individuele lichaam in deze communale samenleving als symbool voor het geheel. Een samenleving die net als het individuele lichaam verminkt is. Vooral het leven in de kampen geeft dit duidelijk weer. Ontwrichte sociale relaties. Een aangetast cultureel proces. Een algeheel tegen de grond geslagen samenleving als het gevolg van vele jaren bittere oorlog.
Voor ik aan mijn tachtig kilometerlange terugweg begin, zit ik met Sundays familie aan een bruine bonen ontbijt. Ik word bedankt voor mijn bezoek. Ook word ik op mijn hart gedrukt dat ik hen niet mag vergeten, als ik straks weer terug ben in Nederland. Ik heb Sunday nog niets verteld over mijn symbolische analyse. Toch bevestigen zijn woorden van afscheid mijn theoretische perspectief. “Jij bent onze dokter. Laat je mensen thuis weten dat het noorden van Oeganda met spoed geopereerd moet worden.”
Reageer op dit reisverslag
Je kunt nu ook Smileys gebruiken. Via de toolbar, toetsenbord of door eerst : te typen en dan een woord bijvoorbeeld :smiley
