Zwart - wit denken
Door: Stijn
21 Januari 2007 | Oeganda, Gulu
Zwart-wit denken is kortzichtig. Dit is me met de paplepel ingegoten. Persoonlijk wil ik openstaan voor een gevarieerde blik op het leven. Als antropoloog wil ik niet vervallen in simplificaties, generalisaties en polariserend denken. Makkelijker gezegd dan gedaan.
De mens heeft het nodig om in opposities te denken. Zonder zwart zou er immers geen wit bestaan. Echter, door ‘het andere’ te benadrukken, construeren we categorieën. Deze kunnen leiden tot stereotypen, stigma’s en vooroordelen. Verschil is natuurlijk, onderscheid is een constructie.
Op dit moment voel ik me een gedwongen zwart-wit denker. Ik ben wit. Bijna iedereen in Oeganda is zwart. Al probeer ik van dit verschil geen onderscheid te maken, het benadrukken van het feit dat ik ‘de andere’ ben, lijkt in Oeganda wel een nationale sport. Waar ik ook loop, wat ik ook doe of met wie ik ook spreek: Muzungu, dat witte man betekent, weergalmt in mijn oren.
Een hoofdthema van mijn onderzoek is de symboliek van het lichaam. De culturele betekenis van het lichaam buiten het biologische product, voortgekomen uit de voortplantingsdrang van twee andere biologische producten. Die betekenis breng ik in verband met het thema van rechtvaardigheid in relatie tot de eventuele berechting van de rebellen van het Leger van de Heer.
Net als het lichaam, symboliseert Muzungu ook meer dan het biologische feit dat er zich in mijn huid weinig pigment bevindt. Muzungu staat gelijk aan geld. Dit beeld bepaalt mijn sociale positie in het veld. Het schept ongelijke verhoudingen, is de oorzaak van vriendelijkheid met achterliggende gedachten en zorgt voor oneindig afdingen om tot een redelijke prijs voor een ananasje te komen.
Het voelt oneerlijk. In Nederland ben ik een arme student. Waarom ben ik dat hier ook niet gewoon? Een lege spaarrekening in Nederland blijft toch een lege spaarrekening in Oeganda? Ergens klopt het allebei. Geld heb ik niet, rijk ben ik wel. Zelfs met een lege spaarrekening heb ik als staatsburger van Nederland een basis van zekerheden, die me per definitie een rijke Muzungu maakt. Het blijkt dus toch weer gecompliceerder dan simpelweg het een óf het ander!
Behalve student antropologie zie ik mezelf ook als vertegenwoordiger. Van Nederland, van de westerse wereld en zelfs een beetje van de gehele Muzungu-populatie. Een groot deel van mijn tijd spendeer ik dus met het presenteren van een completer beeld van wie ik ben en waar ik voor sta. Ik leg uit, ik verklaar, ik vertel. Dit heeft een positieve invloed op mijn verstandhouding met de mensen met wie ik spreek. Verder schept het ruimte om in plaats van zwart-wit in een spectrum van alle kleuren van de regenboog te denken. Voor mezelf en voor de mensen met wie ik in contact kom.
De mens heeft het nodig om in opposities te denken. Zonder zwart zou er immers geen wit bestaan. Echter, door ‘het andere’ te benadrukken, construeren we categorieën. Deze kunnen leiden tot stereotypen, stigma’s en vooroordelen. Verschil is natuurlijk, onderscheid is een constructie.
Op dit moment voel ik me een gedwongen zwart-wit denker. Ik ben wit. Bijna iedereen in Oeganda is zwart. Al probeer ik van dit verschil geen onderscheid te maken, het benadrukken van het feit dat ik ‘de andere’ ben, lijkt in Oeganda wel een nationale sport. Waar ik ook loop, wat ik ook doe of met wie ik ook spreek: Muzungu, dat witte man betekent, weergalmt in mijn oren.
Een hoofdthema van mijn onderzoek is de symboliek van het lichaam. De culturele betekenis van het lichaam buiten het biologische product, voortgekomen uit de voortplantingsdrang van twee andere biologische producten. Die betekenis breng ik in verband met het thema van rechtvaardigheid in relatie tot de eventuele berechting van de rebellen van het Leger van de Heer.
Net als het lichaam, symboliseert Muzungu ook meer dan het biologische feit dat er zich in mijn huid weinig pigment bevindt. Muzungu staat gelijk aan geld. Dit beeld bepaalt mijn sociale positie in het veld. Het schept ongelijke verhoudingen, is de oorzaak van vriendelijkheid met achterliggende gedachten en zorgt voor oneindig afdingen om tot een redelijke prijs voor een ananasje te komen.
Het voelt oneerlijk. In Nederland ben ik een arme student. Waarom ben ik dat hier ook niet gewoon? Een lege spaarrekening in Nederland blijft toch een lege spaarrekening in Oeganda? Ergens klopt het allebei. Geld heb ik niet, rijk ben ik wel. Zelfs met een lege spaarrekening heb ik als staatsburger van Nederland een basis van zekerheden, die me per definitie een rijke Muzungu maakt. Het blijkt dus toch weer gecompliceerder dan simpelweg het een óf het ander!
Behalve student antropologie zie ik mezelf ook als vertegenwoordiger. Van Nederland, van de westerse wereld en zelfs een beetje van de gehele Muzungu-populatie. Een groot deel van mijn tijd spendeer ik dus met het presenteren van een completer beeld van wie ik ben en waar ik voor sta. Ik leg uit, ik verklaar, ik vertel. Dit heeft een positieve invloed op mijn verstandhouding met de mensen met wie ik spreek. Verder schept het ruimte om in plaats van zwart-wit in een spectrum van alle kleuren van de regenboog te denken. Voor mezelf en voor de mensen met wie ik in contact kom.
Reageer op dit reisverslag
Je kunt nu ook Smileys gebruiken. Via de toolbar, toetsenbord of door eerst : te typen en dan een woord bijvoorbeeld :smiley
